Uniwersytet im. Adama Mickiewicza
w Poznaniu
Wydzia┼é Psychologii i Kognitywistyki 
Materia┼éy dla studentów

Jeste┼Ť w: Seminaria fakultatywne > seminarium fakultatywne "My┼Ťlenie krytyczne" (prof. dr hab. W┼éadys┼éaw Jacek Paluchowski)

Zaj─Öcia seminarium fakultatywnego "My┼Ťlenie krytyczne"  w roku akademickim 2021-2022

Too many facts, too little conceptualizing, too much memorizing,and too little thinking.
Paul Hurd

Za┼éo┼╝eniem (do┼Ť─ç oczywistym) jest, ┼╝e przed zaj─Öciami czytacie to, co b─Ödzie przedmiotem dyskusji na zaj─Öciach.

W mojej intencji wa┼╝nym celem tych zaj─Ö─ç  jest upowszechnianie wiedzy na temat my┼Ťlenia krytycznego. Chcia┼ébym, ┼╝eby efekty pracy na tym seminarium trafi┼éy (za akceptacj─ů uczestników seminarium) do bloga  (por. te┼╝ dó┼é tej strony).

Chcia┼ébym te┼╝, aby nasze dyskusji by┼éy (namiastk─ů?) debat─ů oksfordzk─ů.



Problematyka zaj─Ö─ç


1. Czym jest krytyczne my┼Ťlenie. Czy i komu krytyczne my┼Ťlenie jest potrzebne?

Najpro┼Ťciej rzecz ujmuj─ůc - my┼Ťlenie krytyczne jest instrumentem, pozwalaj─ůcym oceni─ç wiarygodno┼Ť─ç tezy, b─Öd─ůcej podstaw─ů intencjonalnego dzia┼éania .

Klasyczn─ů prac─ů na temat krytycznego my┼Ťlenia jest tekst Roberta J. Sternberga z 1986 roku pod tytu┼éem "Critical thinking: Its nature, measurement, and improvement". Bogatym i cz─Östo cytowanym ┼║ród┼éem jest tekst "Critical Thinking: A Literature Review. Research Report" Emily R. Lai (Pearson Inc.). Czym jest my┼Ťlenie krytyczne (w tym: jakie s─ů jego definicje) pisze na swoim blogu Marcin B─Ödkowski (s─ů tam te┼╝ ciekawe linki).

Dobrym ┼║ród┼éem definicji i cech krytycznego my┼Ťlenia jest tekst Czy logika pragmatyczna jest dobr─ů alternatyw─ů edukacyjn─ů dla krytycznego my┼Ťlenia?

Ciekawy jest materia┼é dydaktyczny (dotycz─ůcy nie tylko krytycznego my┼Ťlenia), przygotowany przez Joe Lau (Philosophy Department, University of Hong Kong).

Dlaczego tak wa┼╝ne jest w┼é─ůczenie "krytycznego my┼Ťlenia" do edukacji pisze Tomasz Kalbarczyk w artykule "Nauka krytycznego my┼Ťlenia". Jak my┼Ťlenie krytyczne ma si─Ö do psychologii - pisz─ů m. in. o tym Wiola Friedrich i Jagoda Sikora w tekscie "Wspieranie krytycznego my┼Ťlenia jako cel w edukacji specjalistycznej z zakresu psychologii". Weronika Rzezutka i Marta Ka┼éu┼╝y┼äska na blogu Centrum Edukacji Obywatelskiej pisz─ů, ┼╝e "Wspó┼éczesnemu ┼Ťwiatu potrzebna jest umiej─Ötno┼Ť─ç krytycznego my┼Ťlenia".

Ewa Pluta pisze, jak si─Ö mo┼╝na nauczy─ç my┼Ťle─ç krytycznie. Ten sam temat porusza Tomasz Tomaszewski na swoim blogu (oraz jak to mo┼╝e pomóc w szukaniu pracy).

Ciekawie o krytycznym my┼Ťleniu na Elektronicznej platformie na rzecz uczenia si─Ö doros┼éych w Europie pisze Rafa┼é ┼╗ak (w trzech  ods┼éonach).

O konieczno┼Ťci wprowadzania konstruktywnego krytycyzmu do procesu nauczania w edukacji wczesnoszkolnej pisze w swojej monografii Iwona Czaja-Chudyba (warto przeczyta─ç rozdzia┼éy 2 i 3).

Kim jest "krytyczny obywatel" mo┼╝na przeczyta─ç w zapisie dyskusji z  Joann─ů Kurczewsk─ů, Miko┼éajem Cze┼Ťnikiem, Przemys┼éawem Pluci┼äskim i Paw┼éem ┼Ücigajem.

Profesor Marta Bia┼éecka-Pikul zwróci┼éa mi uwag─Ö, ┼╝e na krytyczne my┼Ťlenie mo┼╝na patrze─ç z punktu widzenia rozwoju kompetencji poznawczych. Patricia M. King i Karen Strohm Kitchener opisuj─ů model refleksyjnego my┼Ťlenia (reflective judgment model - RJM) u pó┼║nych nastolatków i osób doros┼éych. Deanna  Kuhn opisuje rozwój krytycznego my┼Ťlenia u dzieci i m┼éodzie┼╝y, w tym  trzy formy poznania drugiego rz─Ödu (metapoznania). Cristine H. Legare przedstawia przegl─ůd bada┼ä dotycz─ůcych relacji mi─Ödzy wyja┼Ťnianiem, eksploracj─ů i rozwojem rozumowania naukowego (przyczynowego). 

A to (nie)dobre rady dr. Grzesiaka!!

Gdyby kto┼Ť znalaz┼é bardziej aktualn─ů literatur─Ö w j─Özyku polskim lub (dowolnym) obcym - by┼éoby fajnie!


2. Kwestionariuszowe skale badania krytycznego my┼Ťlenia – analiza tre┼Ťciowa.

Przegl─ůd literatury na temat opercjonalizacji i pomiaru krytycznego my┼Ťlenia znale┼║─ç mo┼╝na w tek┼Ťcie Erica R. Landruma i  Maureen A. McCarthy "Measuring Critical Thinking Skills ". Ciekawy projekt konceptualizacji poj─Öcia "krytyczne my┼Ťlenie" znale┼║─ç mo┼╝na w artykule "Development of Critical Thinking Skills Scale for science lesson" Saliha Gülena. Warto┼Ťciowym ┼║ród┼éem opercjonalizacji jest praca Andrzeja D─ůbrowskiego.

Dobry przegl─ůd narz─Ödzi znale┼║─ç mo┼╝na w tekscie "Assessing Critical Thinking in Higher Education: Current State and Directions for Next-Generation Assessment" Ou Lydi Liu, Loisa Frankela i Katriny Crotts Roohr. Informacje na ten temat znale┼║─ç te┼╝ mo┼╝na w "The Halpern Critical Thinking Assessment (HCTA)". ┼╣ród┼éem jest te┼╝ Critical Thinking Inventories wraz z zawartymi tam linkami. 

W tek┼Ťcie EJN Stupple "Development of the Critical Thinking Toolkit (CriTT): a measure of student attitudes and beliefs about critical thinking" warto zwróci─ç uwag─Ö na efekty analizy czynnikowej.

Ciekawy pomys┼é prezentuj─ů Jorge Valenzuela, Ana Mª Nieto i Carlos Saiz w artykule "Final Version Critical Thinking Motivational Scale: a contribution to the study of relationship between critical thinking and motivation".

Warto te┼╝ rzuci─ç okiem na tekst "The Nature of Critical Thinking:An Outline of Critical Thinking Dispositions and Abilities" Roberta H. Ennisa - pisze tam o cechach osób my┼Ťl─ůcych krytycznie oraz o ich podstawowych umiej─Ötno┼Ťciach. Opis jego testu znale┼║─ç mo┼╝na w The Ennis-Weir Critical Thinking Essay Test.

Peter A. Facione opisuje efekty projektu okre┼Ťlania przez filozofów istoty my┼Ťlenia krytycznego za pomoc─ů metody Delphi (por. te┼╝ ten tekst). To one by┼éy podstaw─ů tworzenia The California Critical Thinking Disposition Inventory (CCTDI). Ciekawy jest opis adaptacji chi┼äskiej oraz indonezyjskiej.The California Critical Thinking to zestaw testów dla studentów studiów licencjackich i magisterskich. W jego sk┼éad wchodzi test do badania umiej─Ötno┼Ťci oraz kwestionariusz. Opis mierzonych umiej─Ötno┼Ťci krytycznego my┼Ťlenia (CCTST) znale┼║─ç mo┼╝na tu oraz tu (z dobrym opisem badanych konstruktów). Dobry opis obu narz─Ödzi znale┼║─ç mo┼╝na w raporcie Salisbury University Office of University Analysis, Reporting & Assessment (UARA)
W artykule "Evaluation of Critical Thinking and Reflective Thinking Skills among Science Teacher Candidates" Sibel Demir opisuje California Critical Thinking Scale oraz Reflective Thinking for Problem Solving Scale. 

The Critical Thinking AssessmentTest (CAT) to test, w którym wszystkie pytania pochodz─ů z rzeczywistych sytuacji, a wi─Ökszo┼Ť─ç z nich wymaga krótkiej odpowiedzi w formie eseju. Wi─Öcej na ten temat mo┼╝na przeczyta─ç w tek┼Ťcie doniesienia konferencyjnego

Autorami narz─Ödzia dla uczniów liceum pt. Critical Thinking Test on Appraising Observations s─ů Stephen P. Norris oraz Ruth King. Dotyczy on jednego aspektu zdolno┼Ťci do krytycznego my┼Ťlenia: umiej─Ötno┼Ťci poprawnej oceny obserwacji. Mo┼╝na zapozna─ç si─Ö z  opisem sposobu wykorzystania raportów werbalnych  z procesów my┼Ťlowych podczas tworzenia tego testu.

Jest te┼╝ wiele innych testów tu pomini─Ötych. ┼╣ród┼éem informacji mo┼╝e by─ç "An annotated list of English language critical thinking tests", której autorem jest Robert H. Ennis (University of Illinois). 

Ciekawe, czy sa publikowane jakies wyniki bada┼ä empirycznych, w szczególno┼Ťci dotycz─ůce psychologii!


3. Analiza argumentacji. Syntetyczny Model Perswazji Sproule’a. Grice’a teoria implikatury i zasady racjonalnej konwersacji.

Generalnie poj─Öcia propaganda, indoktynacja i perswazja opisuj─ů ró┼╝ne zjawiska. Z gubsza rzecz bior─ůc propoganda do dzia┼éania, których celem jest zdobywanie licznych zwolenników i osób uznaj─ůcych "propagandystów" za ┼║ród┼éa wiarygodne. Perswazja to ich przekonywanie za pomoc─ů ró┼╝nych technik. O ró┼╝nicy mi─Ödzy perswazj─ů a propagand─ů mo┼╝na przeczyta─ç te┼╝ w tek┼Ťcie "What Is Propaganda, and How Does It Differ From Persuasion?"

O modelu J. Michaela Sproule'a mo┼╝na przeczyta─ç w pracy wskazanej w spisie literatury obowi─ůzkowej (poz. 5).

Podstawow─ů, mo┼╝na powiedzie─ç, prac─ů jest tekst z 1998 roku p. Tomasza Budzana "O tzw. maksymach konwersacyjnych" (str. 99!). Ciekawym tekstem nt. koncepcji Herberta Paula Grice’a jest praca p. Agaty Marciniak. Rafa┼é Le┼Ťniczak w pracy "Zastosowanie regu┼é konwersacyjnych Paula Grice’a w komunikowaniu politycznym – analiza porównawcza  exposé Donalda Tuska i Beaty Szyd┼éo" pokazuje, jak mo┼╝na teori─Ö implikatury zastosowa─ç ppraktycznie. U┼╝yteczne s─ů slajdy p. Anny Koz┼éowskiej z UKSW.  Bardziej specjalistyczne s─ů slajdy p. Izy Skocze┼ä z UJ.

Mo┼╝e warto dla treningu zanalizowa─ç jak─ů┼Ť publiczn─ů wypowied┼║ osoby publicznej (publicysta, polityk, hierarcha) zawieraj─ůc─ů argumentacj─Ö i sprawdzi─ç, jakimi argumentami si─Ö tam kto┼Ť pos┼éuguje.

Czym mo┼╝na wyja┼Ťni─ç trwanie ludzi przy swoich bezkrytycznych przekonaniach? Psycholog spo┼éeczny z Uniwersytetu Minnesoty Leon Festinger namówi┼é swoich studentów, aby do┼é─ůczyli do grupy gospodyni domowej Dorothy Martin, któr─ů pozaziemskie ┼║ród┼éa z planety Clarion poinformowa┼éy, ┼╝e Ziemi─Ö czeka apokaliptyczna katastrofa. Festingera ciekawi┼éo to, jak grupa zareaguje, kiedy katastrofy nie b─Ödzie i jej cz┼éonkowie prze┼╝ywa─ç b─Öd─ů dysonans poznawczy. Na podstawie obserwacji w 1956 roku Festinger, Henry W. Riecken i Stanley Schachter napisali ksi─ů┼╝k─Ö When Prophecy Fails: A social and psychological study of a modern group that predicted the destruction of the world,  gdzie wyja┼Ťnieniem dalszej wiary w przepowiedni─Ö by┼éa racjonalizacja, redukuj─ůca dysonans. Wi─Öcej informacji o ksi─ů┼╝ce - Wikipedia. Tzw. efekt Ego to sk┼éonno┼Ť─ç do pope┼éniania ci─ůgle tych samych b┼é─Ödów, aby chroni─ç swoje przekonania, zamiast uczy─ç si─Ö na b┼é─Ödach i je zmienia─ç (por. te┼╝ Efekt Dunninga-Krugera).

Czy mo┼╝na rzeczywi┼Ťcie przekona─ç kogo┼Ť, pokazuj─ůc mu b┼é─Ödy w my┼Ťleniu?  Warto zobaczy─ç film „Jordan Klepper vs. Trump Supporters | The Daily Show” w YouTube!! Jordan Klepper to  cz┼éowiek orkiestra; m. in. prowadzi┼é wywiady dla satyrycznego The Daily Show, prowadzony przez Trevora Noaha. Jako uzupe┼énienie Jordan Klepper vs. Iowans Who Think Trump Won .


4. Wyja┼Ťnienia oparte na wiedzy potocznej i wiedzy naukowej. Poj─Öcie „Praktyki opartej na dowodach empirycznych”. Czy "naukowe" znaczy "racjonalne" lub "krytyczne"?

Wart przeczytania jest komentarz na temat Efektu Dunninga-Krugera, którego autorem jest Steven Novella. Tu znale┼║─ç  mo┼╝na jeden ze ┼║ród┼éowych tekstów (Advances in Experimental Social Psychology) na ten temat.

W sprawie medycyny opartej na faktach koniecznie nale┼╝y zajrze─ç na stron─Ö Polskiego Instytutu Evidence Based Medicine (PI-EBM). Standardy diagnozy psychologicznej s─ů takim przedsi─Öwzi─Öciem opartym na EBP w odniesieniu do diagnozy psychologicznej. W odniesieniu do psychoterapii ciekawy jest tekst Szymona Chrz─ůstowskiego "Praktyka psychoterapeutyczna oparta na danych naukowych — za i przeciw. Podobny tekst "Co to jest terapia oparta na dowodach naukowych?" napisali James L. Sorensen, Jennifer E. Hettema i Sandra Larios.

W tek┼Ťcie "BADANIA NAUKOWE- jak odró┼╝ni─ç nauk─Ö od pseudonauki" bloger SceptykON omawia ró┼╝ne narz─Ödzia dowodzenia twierdze┼ä naukowych.

Warto przeczyta─ç tekst Mateusza Kotowskiego "Argumenty z autorytetu a krytyczne my┼Ťlenie. W nawi─ůzaniu do Logiki i argumentacji Andrzeja Kisielewicza" - w drugiej cz─Ö┼Ťci recenzji Autor prezentuje jasn─ů argumentacj─Ö, ciekawe przyk┼éady oraz dobre pytania kontrolne do oceny wiarygodno┼Ťci autorytetu eksperta naukowego (ciekawe s─ů rozwa┼╝ania nad argumentum ad verecundiam).

O k┼éopotach z recenzowaniem oraz jako┼Ťci─ů danych nawet w takim czasopi┼Ťmie jak Lancet pisze James Heathers. Oczywi┼Ťcie ci─ůgle jest aktualny problem tendencyjno┼Ťci publikacji naukowych.

Warto si─Ögn─ů─ç do strony JunkScience.com za┼éo┼╝onej przez Steve Milloy'a.

Ciekawy jest tekst Iana G. Barboura „Jak uk┼éadaj─ů si─Ö stosunki mi─Ödzy nauk─ů a teologi─ů?"


5. Dyskusja nad referatem: Agnotologia czyli wytwarzanie niewiedzy (praca w grupach) (Robert N. Proctor; poz. 6 spisu literatury obowi─ůzkowej).

Agnotologia  (neologizm) zajmuje si─Ö poszukiwaniem odpowiedzi, co sprzyja tworzeniu i upowszechnianiu si─Ö niewiedzy: zatajaniu prawdy, braku zainteresowania wiedz─ů, cenzurowanie informacji, dezinformacja, "┼Ťwi─Öta ignorancja" (pogl─ůd moralnie uzasadniony), celowe upowszechnianie nieprawdy (propaganda wyborcza czy marketingowa), tworzenie pluralistyczna ignorancji (F.H. Allport) itp, itd.
Czemu ludzie chc─ů nie wiedzie─ç? Jedn─ů z odpowiedzi mo┼╝e by─ç to, ┼╝e wiedza wiarygodna (jako efekt szukania przez naukowców prawdy) jawi si─Ö jako niepraktyczna, niewygodna, zbyt trudna w recepcji, odmienna od wyniesionej ze szko┼éy ("skamienia┼éa"). Kreowanie zam─Ötu, zamieszania i poczucia zagubienia w┼Ťród   faktów i ich wyja┼Ťnie┼ä wydaje si─Ö korzystna gleb─ů dla rozwoju ignorancji.  W tych warunkach ┼éatwo upowszechnia si─Ö niewiedz─Ö dla utrzymania w┼éadzy, zysku czy wspierania jakiej┼Ť ideologii.

Materia┼éy  pomocne przy przygotowywaniu referatu:

Z Wikipedii: "W pa┼║dzierniku 2005 roku dwoje historyków Uniwersytetu Standford, - Londa Schiebinger i Robert N. Proctor, zorganizowali odczyt pod tytu┼éem: „Agnotology: The Cultural Production of Ignorance” (Agnotologia: Kulturowa produkcja ignorancji). W jednej z prac naukowych z tego samego roku, Schebinger wskaza┼éa na Proctora jako twórc─Ö terminu „Agnotology”, a sam─ů Agnotologi─Ö okre┼Ťli┼éa jako przeciwwag─Ö - Epistemologii." Warto przeczyta─ç obszern─ů recenzj─Ö tej ksi─ů┼╝ki.

Ciekawy jest tekst Iaina Watta "Agnotology and knowledge management in parliamentary library and research services".  Autor opisuje w nim znaczenie agnotologii - celowego tworzenia ignorancji - dla pracy bibliotek parlamentarnych. Zwraca uwag─Ö na to, ┼╝e s┼éu┼╝by parlamentarne powinny aktywnie zajmowa─ç si─Ö tym problemem i akcentowa─ç rozbie┼╝no┼Ťci mi─Ödzy wiedz─ů naukow─ů a decyzjami politycznymi. Podkre┼Ťla te┼╝, ┼╝e niewiedza jest cz─Östo racjonalnym wyborem. Kilka ciekawych linków!

Manuela Fernández Pinto w artykule "To Know or Better Not to: Agnotology and the Social Construction of Ignorance in Commercially Driven Research" zajmuje si─Ö konsekwencjami interakcji mi─Ödzy przemys┼éem a badaniami naukowymi, podporz─ůdkowanymi celom komercyjnym. Pokazuje na przyk┼éadach strategie wytwarzania niewiedzy. Tekst jest oparty na jej pracy doktorskiej.

John Cook, Daniel Bedford i Scott Mandia w tek┼Ťcie (wersja redakcyjna) "Case Studies in Agnotology-Based Learning Raising Climate Literacy through Addressing Misinformation" pokazuj─ů, jak mo┼╝na agnotologi─Ö wykorzysta─ç w dydaktyce.


6. Dyskusja nad koreferatem: Wy┼Ťcig ignorancji i naukowej wiedzy. Wiarygodno┼Ť─ç dowodu z autorytetu nauki. (praca w grupach) (Stuart J. Firestein; poz. 3 spisu literatury uzupe┼éniaj─ůcej).

Wiedzy naukowej przypisuje si─Ö prawie automatycznie wiarygodno┼Ť─ç. Ma ona walor uniwersalno┼Ťci, niezale┼╝no┼Ťci od czasu, okoliczno┼Ťci i cech ludzi j─ů tworz─ůcych. Liczebne próby, falsyfikowalne hipotezy, randomizowane badania eksperymentalne z grup─ů kontroln─ů, racjonalne uzasadnienia wyja┼Ťnie┼ä, replikacje - to wszystko wspiera autorytet nauki. Jako wzór dla nauk spo┼éecznych wskazuje si─Ö nauki podstawowe czy nauki przyrodnicze. Jak ich cechy maj─ů si─Ö do psychologii? Czy jej dokonania s─ů równie wiarygodne?  Wiele osób nie wierzy jednak w rzetelno┼Ť─ç naukowców ani nie ma zaufania do nauki. Oczywi┼Ťcie, trudno unikn─ů─ç sceptycyzmu w odniesieniu do nauki; byc mo┼╝e zachowania naukowców te┼╝ sie do niego przyczyniaj─ů.

Materia┼éy  pomocne przy przygotowywaniu koreferatu:

Z Wikipedii: "W swojej ksi─ů┼╝ce 'Ignorance: How It Drives Science' z 2012 r. Firestein twierdzi, ┼╝e prowadzenie bada┼ä opartych na tym, czego nie wiemy, jest cenniejsze ni┼╝ budowanie na tym, co wiemy.Warto te┼╝ przeczyta─ç recenzj─Ö "Review of Stuart Firestein, Ignorance: How it Drives Science".

Mo┼╝na zobaczy─ç Stuarta J. Firesteina podczas wyk┼éadu TED (poz. 3 spisu literatury) oraz wyk┼éadu TAM 2012 .

Nie zawsze tzw. dowód z autorytetu naukowego jest wiarygodny. Zaczynaj─ůc od banalnych fa┼észerstw - por. tekst ┼üukasza Budzicza, ale na nich si─Ö nie ko┼äczy.  Cathleen O’Grady opisuje histori─Ö Anthony'ego Pelosi'ego  (psychiatra, Priory Hospital Glasgow) i innych badaczy, którzy zajmowali si─Ö krytyczn─ů analiz─ů dorobku naukowego H. J. Eysencka. O Eysencku i o Philipie Zimbardo oraz Cyrilu Burcie pisze Tomasz Witkowski. O kulcie cargo  w nauce (czyli o fasadowych eksperymentach) pisze Richard Feynman; to pouczaj─ůcy tekst. Pouczaj─ůca jest historia kariery i upadku Jana Schöna.

S─ů inne problemy nauki: plagiaty, brak krytyki ┼Ťrodowiskowej, o których z osobistym zaanga┼╝owaniem pisze Autor - por. tekst Józefa Wieczorka Etyka i patologie polskiego ┼Ťrodowiska akademickiego. Wszystko to sk┼éania do skrupulatnego oceniania rzetelno┼Ťci naukowej danego argumentu (tre┼Ťci, autora i miejsca publikacji ┼║ród┼éa). Nie wszystko jest z┼éotem, co si─Ö ┼Ťwieci!

Tekst Viktorii Kamasy (cho─ç g┼éównie po┼Ťwi─Öcony argumentowaniu) mo┼╝e pos┼éu┼╝y─ç tak┼╝e jako przyk┼éad aplikacji proponowanej przez Tokarza (por. literatura, poz. 7) procedury formalizacji argumentów do ideologicznego sporu toczonego przez ludzi nauki.

Warto przeczyta─ç artyku┼é Dariusza Doli┼äskiego 'O stary kszta┼ét nauk spo┼éecznych, czyli przeciw metodologii „zamiast”' opisuj─ůcy metodologiczny kryzys psychologii spo┼éecznej. Warto te┼╝ przeczyta─ç artyku┼é Wies┼éawa ┼üukaszewskiego na temat (m.in.) psychologii naukowej.

Przy okazji: czy mo┼╝na opracowa─ç taki plan badawczy, który jednocze┼Ťnie spe┼énia wymogi naukowej wiarygodno┼Ťci oraz pozwala "udowodni─ç" dowoln─ů tez─Ö?


7. Zbieranie w sieci informacji: o czym warto dyskutowa─ç. Przygotowanie do wyboru tematu debaty na wybrany temat  (praca w grupach).

Poni┼╝ej to tylko propozycje - nie mam zamiaru ograniczania obszarów do badania w mo┼╝liwych zastosowa┼ä krytycznego my┼Ťlenia.

Aktualna sytuacja pandemii jest te┼╝ przedmiotem kontrowersyjnych opinii. Jedna z nich dotyczy wywo┼éywanej przez szczepienie bezp┼éodno┼Ťci. Inna mówi o niebezpiecze┼ästwie zwi─ůzanym z GMO w szczepionkach. Jerzy Zi─Öba opisuje "przera┼╝aj─ůce, nigdzie nienag┼éa┼Ťniane fakty o szczepionce mRNA".  Jerzy Ja┼Ťkowski odkrywa spisek big-farmy (a tu mamy komentarz)! Niemiecki prawnik Reiner Fuellmich wyst─Öpuje w sprawie "najwi─Ökszego oszustwa koronawirusa" oraz oskar┼╝a m.in. Angel─Ö Merkel o "najwi─Öksz─ů zbrodni─Ö przeciwko ludzko┼Ťci, jaka kiedykolwiek mia┼éa miejsce". Tu znale┼╝─ç mo┼╝na transkrypt jego wyst─ůpienia. Zwolennicy tak┼╝e publikuj─ů swoje poparcie. A tu jest dyskusja z tym wyst─ůpieniem (i opis innych podobnych takich akcji). Ciekawy jest raport Micha┼éa Krawczyka i Kamila Mikulskiego "COVID-19: dezinformacja w polskiej cyberprzestrzeni".

To tylko wierzcho┼éek góry lodowej! Popularyzator nauki, Tomasz Ro┼╝ek, prostuje informacje o szczepionkach przeciwko COVID-19. Tekst o podobnych intencjach znale┼║─ç mo┼╝na tutaj oraz na portalu Nauka przeciw Pandemii.

Szokuj─ůce wykorzystanie cudzej  ┼Ťmierci - w  opisanym tu nekrologu!

Warto zapozna─ç si─Ö z wynikami badania Uniwersytetu Warszawskiego oraz o┼Ťrodka Grape dot. nastawienia Polaków do szczepie┼ä przeciwko koronawirusowi. Tu Micha┼é Krawczyk z Wydzia┼éu Nauk Ekonomicznych UW zamie┼Ťci┼é krótki opis. A tu znale┼╝─ç mo┼╝na p┼éatny wywiad Karoliny Lewickiej (TokFM) z Micha┼éem Krawczykiem.

Temat na czasie, czyli o propagatorach ruchu antyszczepionkowego - w tek┼Ťcie Anny Mierzy┼äskiej "To oni zniech─Öcaj─ů Polki i Polaków do szczepie┼ä! Ujawniamy". To bardzo wyczerpuj─ůcy raport! O "ulicznych" skutkach tego antyszczepionkowego ruchu i w┼é─ůczania si─Ö w protesty pisze Rzeczpospolita. Zabawny (w intencji twórców) alfabet koronasceptyka znale┼║─ç mo┼╝na na tej stronie.

Ruch antyszczepionkowy zainicjowa┼éa naukowa publikacja, której wspó┼éautorem by┼é Andrew Wakefield. Upowszechni┼é on jej tre┼Ť─ç m. in.w telewizji BBC. A to link do ksi─ů┼╝ki na ten temat, której autorem jest Brian Deer, reporter ┼Ťledczy "Sunday Timesa". A to link do wywiadu z Brianem Deerem. Tu t┼éumaczenie jego artyku┼éu (dr med. Ma┼égorzaty Wójcik) o tym, jak spreparowano zwi─ůzek mi─Ödzy szczepieniem a autyzmem. A tu znale┼║─ç mo┼╝na tekst o "nagonce" na Wakefielda. Opis jego "dokona┼ä" znale┼║─ç mo┼╝na w tym tek┼Ťcie. A na tym blogu szczegó┼éy tej historii. Tu jest link do paradokumentalnego filmu Andrew Wakefielda "Wyszczepieni: od tuszowania faktów do katastrofy" (Vaxxed: From Cover-Up to Catastrophe) przedstawiaj─ůcego ┼Ťwiadectwa o wiarygodno┼Ťci tragicznych skutków szczepie┼ä oraz o spisku s┼éu┼╝─ůcemu ukrywania tych dowodów. Film mia┼é mie─ç premier─Ö na Festiwalu Filmowym Tribeca 2016. Aktor Robert De Niro, który jest wspó┼éza┼éo┼╝ycielem festiwalu, pocz─ůtkowo broni┼é decyzji o wy┼Ťwietleniu filmu, ale krótko przed wieczorem 26 marca og┼éosi┼é, ┼╝e film nie b─Ödzie wy┼Ťwietlany.

Dlaczego szczepionki s─ů gro┼║ne mo┼╝na si─Ö (jednostronnie) dowiedzie─ç na stronie Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Wiedzy o Szczepieniach "STOP NOP".  Istnieje te┼╝ gra na temat STOP NOP - Antyszczepionkowcy.biz  (te┼╝ jednostronna, cho─ç w drug─ů stron─Ö). Jest te┼╝ organizacja Ordo Medicus - jak pisz─ů o sobie "Ordo Medicus jest oddoln─ů inicjatyw─ů spo┼éeczn─ů lekarzy i naukowców na rzecz zdrowia, wolno┼Ťci i prawdy.". Ordo Medicus prezentuje na YT ró┼╝ne konferencje: "Dr Martyka, dr Basiukiewicz i inni przeciwko szczepieniu dzieci! Powstaje Ordo Medicus!", "Dr Mariusz B┼éochowiak z Ordo Medicus niespodziewany go┼Ť─ç u Wojciecha Sumli┼äskiego" (to tylko przyk┼éadowe)

Niew─ůtpliwie antyszczepionkowcy dzia┼éaj─ů w imi─Ö warto┼Ťci (obawa o zdrowie i ┼╝ycie najbli┼╝szych), nie maj─ů zaufania do w┼éadzy i mainstreamu (bunt nonkonformistyczny). O tym, ┼╝e szczepienie to tak┼╝e problem spo┼éeczny mówi w wywiadzie p. Tomasz Sobierajski. Tu mo┼╝na wys┼éucha─ç i ogl─ůdn─ů─ç rozmow─Ö z nim. Ciekawy jest te┼╝ jego wyk┼éad na YT. Niektórzy lekarze tak┼╝e poddaj─ů w w─ůtpliwo┼Ť─ç sens szczepienia si─Ö, co budzi sprzeciw i racjonalne komentarze.

Ciekawy jest  ruch Conspirituality (jak chc─ů  niektórzy „konspirytualno┼Ť─ç”);  to kontaminacja s┼éów "conspiracy (theories)" i "spiritual" - oznaczaj─ůca w┼éa┼Ťnie po┼é─ůczenie teorii spiskowych i duchowych lub alternatywnych przekona┼ä. Cho─ç termin ten (i ruch) pojawi┼é si─Ö ju┼╝ w 2011 roku i wi─ůza┼é si─Ö z ruchem New Age, to pandemia stworzy┼éa korzystne warunki dla jego rozwoju.

Czym jest NLP mo┼╝na przeczyta─ç na stronie Instytutu Psychologii Zdrowia PTP. Rzeczowe jest stanowisko Towarzystwa Systemowego w Niemczech wobec metody ustawie┼ä rodzin Berta Hellingera. Czym s─ů  metody cichych ustawie┼ä rodzin wed┼éug Berta i Sophie Hellinger te┼╝ mo┼╝na si─Ö dowiedzie─ç u ┼║ród┼éa, cho─ç jednostronnie.

Interesuj─ůcy jest problem terapii reparacyjnej. Du┼╝o mo┼╝na si─Ö dowiedzie─ç na ten temat z wywiadu Ewy Pluty z Ann─ů Hebenstreit-Maruszewsk─ů. S─ů argumenty za skuteczno┼Ťci─ů (i etyczno┼Ťci─ů) takiej terapii. S─ů te┼╝ ┼Ťwiatopogl─ůdowe uzasadnienia terapii konwersyjnej. Dr Jolanta Próchniewicz z┼éo┼╝y┼éa wniosek o wspó┼éfinansowanie poradni zajmuj─ůcej si─Ö terapi─ů homoseksualizmu. 

Zgromadzenie Narodowe, izba ni┼╝sza parlamentu Francji, uchwali┼éo ustaw─Ö zakazuj─ůc─ů tzw. terapii konwersyjnych. Za ich stosowanie w celu zmiany orientacji seksualnej lub to┼╝samo┼Ťci p┼éciowej osób LGBTQ grozi wi─Özienie. W Kanadzie w styczniu 2022 r. wejdzie w ┼╝ycie zakaz tzw. terapii konwersyjnej. Za wymuszanie poddania si─Ö tego rodzaju terapii b─Ödzie grozi─ç do pi─Öciu lat wi─Özienia. Tak┼╝e ONZ czeka na zakaz terapii konwersyjnych w Polsce. Rzecznik Biura Praw Obywatelskich wyst─ůpi┼é w tej sprawie do Premiera. Budzi to wszystko niepokój zwolenników takiej terapii. Wypowiada si─Ö w tej sprawie krytycznie tak┼╝e Ordo Iuris; cho─ç ka┼╝dy ma prawo do upowszechniania swoich przekona┼ä, trudno si─Ö zgodzi─ç z kategorycznym twierdzeniem: "Terapia reparatywna stanowi odpowied┼║ na realn─ů potrzeb─Ö osób, które, odczuwaj─ůc poci─ůg seksualny do przedstawicieli tej samej p┼éci, nie chc─ů przyjmowa─ç homoseksualnego stylu ┼╝ycia lub, do┼Ťwiadczywszy go, pragn─ů go porzuci─ç".

Prób─Ö odpowiedzi na pytanie Dlaczego ludzie wierz─ů, ┼╝e ┼Ťwiatem rz─ůdz─ů kosmiczne jaszczury? znale┼║─ç mo┼╝na w tek┼Ťcie Tomasza Stawiszy┼äskiego w OKO Press.

Aleksandra Cichocka w Nature w krótkim tek┼Ťcie "To counter conspiracy theories, boost well-being" opisuje zwi─ůzki teorii spiskowych i pandemii. (dzi─Öki, Janie B.!)

Jak strach mo┼╝na wykorzysta─ç do naci─ůgania ludzi - m. in. o chelatacji pisze Micha┼é Janczura.


8. Krytyczna analiza zebranych w sieci informacji na wybrany temat. Przygotowanie debaty (praca w grupach)

 Bardzo pouczaj─ůcy jest serwis #FakeHunter - warto tam zajrze─ç! Jest te┼╝ serwis internetowy Konkret24 zajmuj─ůcy si─Ö fake newsami.

Stowarzyszenie Demagog jest pierwsz─ů w Polsce organizacj─ů fact-checkingow─ů. Bardzo po┼╝yteczna jest ich Akademia Fact-Checkingu.

Ciekawa jest te┼╝ strona Lead Stories, która po┼Ťwi─Öcona jest sprawdzaniu faktów na podstawie archiwum internetu. 

Na stronie CyberDefence24 znale┼║─ç mo┼╝na (aktualizowane) informacje na temat fakenewsów dot. COVID-19. O wp┼éywie dezinformacji na spadek ch─Öci zaszczepienia si─Ö donosi strona London School of Hygiene & Tropical Medicine. Na stronie The Project On Computational Propaganda przeczyta─ç mo┼╝na o udziale mediów spo┼éeczno┼Ťciowych w upowszechnianiu fa┼észywych informacji nt. COVID-19 (tam raporty nie tylko na ten temat - np. raport nt. manipulowania SM i wynikaj─ůcymi z tego zagro┼╝enia dla demokracji).

Przyk┼éad fa┼észywej wiadomo┼Ťci rozpowszechnianej w sieci - helikopter odladzaj─ůcy wiatrak!

Bardzo ciekawa propozycja dotycz─ůca tego, jak przekona─ç laika do opinii ekspertów opisywana jest na stronie Forsal.pl. Warto przeczyta─ç (jest tam link do oryginalnej publikacji)!


9. Przedstawienie debaty na wybrany temat. (praca w grupach)

Przygotowywana w grupach praca zaliczeniowa mo┼╝e dotyczy─ç problemów opisanych w punkcie 7., ale te┼╝ innych przyk┼éadów stosowania krytycznego my┼Ťlenia (np. w psychologii).  Problematyka jest wyborem uczestników zaj─Ö─ç. Chcia┼ébym, aby mo┼╝na je by┼éo opublikowa─ç na blogu.

Przygotowuj─ůc debaty warto my┼Ťle─ç o potencjalnym czytelniku bloga Krytyczni: Ko┼éo naukowe.

"W znaczeniu spo┼éecznym blog jest czym┼Ť wi─Öcej ni┼╝ tylko narz─Ödziem: jest wirtualnym miejscem skupiaj─ůcym ludzi, gdzie mo┼╝na przebywa─ç i realizowa─ç si─Ö spo┼éecznie, nawi─ůzuj─ůc relacje z innymi lud┼║mi. Blog jest tzw. Trzecim Miejscem zgodnie z teori─ů Oldenburga, który uznaje, ┼╝e dopiero w trzecim najwa┼╝niejszym miejscu (po Domu i Pracy/Szkole), cz┼éowiek mo┼╝e tworzy─ç "prawdziwe" relacje spo┼éeczne, które nie s─ů zbudowane na hierarchii emocjonalnej lub strukturalnej (jak w przypadku rodziny i firmy) lecz powstaj─ů dzi─Öki posiadanym cechom charakteru, zainteresowaniom czy stylowi ┼╝ycia w grupie."

Maria Cywi┼äska-Milonas, Blogi. Uj─Öcie psychologiczne  (W: Liternet, literatura i internet. Kraków: Rabid) 

Mo┼╝e nie ma to wiele wspólnego z naszym seminarium, ale warto moim zdaniem zerkn─ů─ç do bloga Janiny B─ůk (i to nie tylko ze wzgl─Ödu na jego statystyczne tre┼Ťci). Mi┼éej zabawy!




Literatura obowi─ůzkowa

  1. D─ůbrowski, A. (2016). Czy logika pragmatyczna jest dobr─ů alternatyw─ů edukacyjn─ů dla krytycznego my┼Ťlenia? NAUKA, 2, 143-162.
  2. Górniak-Kocikowska, K. (2014). Krytyczne my┼Ťlenie a krytyczne s┼éuchanie (przyczynek do dydaktyki filozofii). Analiza i Egzystencja, 25, 19-30.
  3. Olechowski, M. (2012). Kryzys psychologii, psychologia kryzysu. Psychologia Spo┼éeczna, 3(22), 227–233.
  4. Paluchowski, W.J. (2010). Diagnoza oparta na dowodach empirycznych – czy potrzebny jest „polski Buros”? Roczniki Psychologiczne, 13(2), 7-27.
  5. Piskorz, J., Paluchowski, W. J. (2004).  Argumentowanie i zmiana postaw. W: Paluchowski W. J., Bartkowiak G. (red.). Psychologia a promocja – w poszukiwaniu skuteczno┼Ťci, (13-47), Pozna┼ä: Wydawnictwo Rys.
  6. Proctor, R. N. (2011). A History of the Knowledge - and Ignorance - of Harms from Cigarettes in Canada, 1950-2000. Expert Report for Letourneau vs. Imperial Tobacco Canada Ltd., et al. and Conseil Québécois sur le Tabac et la Santé vs. JTI-Macdonald Corp. et al.
  7. Tokarz, M. (2002). Argumentacja i perswazja. Filozofia Nauki ,10(3/4), 5-39.

Literatura uzupe┼éniaj─ůca

  1. Budzicz, ┼ü. (2015). Dyskusja „po Stapelu”. Wokó┼é rzetelno┼Ťci bada┼ä i publikacji w psychologii. Roczniki Psychologiczne, XVIII, 1, 9-24.
  2. Drabik, A. (2011). NLP – narz─Ödzie perswazji czy sztuka manipulacji? Rocznik Kognitywistyczny, 5 , 19-24.
  3. Firestein, S. (2013). The pursuit of ignorance. TED2013 
  4. Goc, A. (2014). Strategie argumentacji nierzeczowej a etyka dziennikarska. Analiza wybranych wywiadów z politykami przeprowadzonych przez Tomasza Lisa, Monik─Ö Olejnik i Jacka ┼╗akowskiego. Acta Universitatis Lodziensis, Folia Litteraria Polonica, 1(23), 135-150.
  5. Gustaw, G., Broc┼éawik, K. (2008). Homeopatia Witkowskiego. Psychologia Spo┼éeczna, 4(9), 329–335.
  6. Kalinowski, P., Makara-Studzi┼äska, M., Kowalska, M.E. (2014). Opinie i pogl─ůdy m┼éodych osób dotycz─ůce wykonywania szczepie┼ä ochronnych. Hygeia Public Health, 49(4), 782-786.
  7. Kamasa, V. (2013).Wojna na listy. Struktura argumentacji w sporach ideologicznych ludzi nauki. [W:] Scripta Manet. Res Novae. Stanisław Puppel, Teresa Tomaszkiewicz (red.) Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 95-104.
  8. Lam┼╝a, ┼ü. (2020). ┼Üwiaty równoleg┼ée. Czego ucz─ů nas p┼éaskoziemcy, homeopaci i ró┼╝d┼╝karze.  Gorlice: Wydawnictwo Czarne.
  9. Le┼Ťniak, W., Ba┼éa, M.M., Jaeschke, R.Bro┼╝ek, J.L. (2015).Od danych naukowych do praktycznych zalece┼ä – tworzenie wytycznych wed┼éug metodologii GRADE. Polskie Archiwum Medycyny Wewn─Ötrznej; 125, 26-41. 
  10.  Szalkowska, A., Francuz, P. (2003). Rozumienie informacji prasowej: badania psychologiczne. Przegl─ůd Psychologiczny, 46(1), 79-99.
  11. Talarczyk, M. (2010). Ustawienia rodzin metod─ů Berta Hellingera – kontrowersje. Psychoterapia, 4(155), 15-33.
  12. Witkowski, T. (2006).Teoria i praktyka NLP w oczach psychologa społecznego. NAUKA, 4, 55-71. (por. też strona)

Materiały sieciowe, w tym ze stron:
http://czlowiek.info/tag/poradnik-myslenia-krytycznego/
http://sceptycznie.pl/o-stowarzyszeniu/
http://www.businessinsider.com/biography-of-tommasso-debenedetti-twitter-hoaxer-2014-11?IR=T
http://www.criticalthinking.pl/czym-jest-krytyczne-myslenie/
https://m.facebook.com/kampaniadowodzikjest/?ref=page_internal&_rdr
https://media.ceo.org.pl/aktualnosci/nie-tylko-fake-newsy
https://migracje.ceo.org.pl/sites/migracje.ceo.org.pl/files/fake_news.pdf
https://pl-pl.facebook.com/lekarzDawidCiemiega
https://sciencebasedmedicine.org/
https://www.zaczekac-na-dusze.pl/agnotologia-ukrywanie-wiedzy.pdf


Zasady zaliczania przedmiotu

Podstaw─ů zaliczenia jest aktywno┼Ť─ç uczestników podczas zaj─Ö─ç, dyskusji (debacie) oksfordzkiej, przygotowanych materia┼éów oraz pracy grupowej.

Je┼Ťli kto┼Ť znajdzie jak─ů┼Ť ciekaw─ů wizualizacj─Ö (obrazek, film) do poszczególnych zagadnie┼ä - prosz─Ö o przys┼éanie.
B─Öd─Ö te┼╝ wdzi─Öczny za ciekawe linki i zdj─Öcia oraz wszelkie uwagi i sugestie.

JWP©2021

©